Zo bouw je een leercultuur die wél landt op de werkvloer
Vorige week zat ik aan tafel met een teammanager, die merkbaar geïrriteerd was. Er kwam een nieuw ECD aan, werkwijzen moesten anders, en er lag een strak scholingsplan klaar. Toch bleef de adoptie achter. Niet omdat mensen niet wilden leren, maar omdat de zorg doorging, het rooster krap was en niemand tijd had om te oefenen.
HR ziet het terug in ontwikkelgesprekken, directie voelt de druk op kwaliteit en productiviteit, en teammanagers krijgen de implementatie op hun bord. Maar hier komt de ongemakkelijke waarheid: wat we “skills gap” noemen, is vaak minder een motivatieprobleem en vaker een systeemprobleem.
De skills gap is zelden onwil
Als je medewerkers vraagt, hoor je meestal niet: “Ik wil niet.” Je hoort: “Ik kom er niet aan toe.” Of: “Ik durf het nog niet in het echt te doen.” Dat past ook bij wat de sector laat zien. Het merendeel van medewerkers geeft aan dat hun kennis en vaardigheden nu goed aansluiten op de functie; 94 procent ervaart geen problemen door een mismatch.
Dat cijfer betekent niet dat er geen leeropgave is. Het betekent wel dat het probleem vaak niet zit in “ze kunnen het niet”, maar in “we organiseren het leren niet slim genoeg voor wat er verandert”.
Waar het in de praktijk vastloopt
In vrijwel elk team zie ik dezelfde drie remmen terug.
Ten eerste: leren wordt boven op het werk gezet. Trainingen zijn vaak prima, maar zonder oefenruimte op de werkvloer blijft het bij begrijpen in plaats van doen.
Ten tweede: te veel tegelijk. Nieuwe systemen, nieuwe richtlijnen, nieuwe werkwijzen, en ondertussen verzuim en vacatures. Dan wint de routine. Niet omdat mensen koppig zijn, maar omdat dat is wat het systeem beloont: door, door, door.
Ten derde: weinig veilige oefenmomenten. In zorg en welzijn is de lat terecht hoog. Maar als “het moet meteen goed”, gaat niemand experimenteren. En zonder experiment geen vaardigheid, geen adoptie, geen verbetering.
Digivaardig werken is geen project, het is een werkgewoonte
Digitale vaardigheden raken direct aan werkplezier, werkdruk en kwaliteit van registratie. Het programma Digivaardig in de Zorg is bijvoorbeeld opgezet om organisaties te helpen met leermiddelen, aanpakken en bijvoorbeeld digicoaches.
De les die je hieruit kunt trekken is simpel: digitale adoptie lukt zelden met alleen een klassikale training. Het lukt als je het vertaalt naar klein, herhaalbaar gedrag in het werk. Wat moet iemand vandaag anders doen in het ECD, in plaats van wat moet iemand allemaal weten.
Van training naar lerende organisatie en continu verbeteren
Als je wilt dat teams blijven meebewegen, moet je het niet alleen hebben over scholing en ontwikkeling, maar ook over hoe je als organisatie leert. Vilans beschrijft dit als bouwen aan een lerende en innoverende organisatie, met aandacht voor systeemverandering en het balanceren van veranderen en de dagelijkse zorg draaiend houden.
Dat is precies de spanning waar teammanagers dagelijks in zitten. Je kunt niet “even” transformeren zonder dat de zorg doorgaat. Dus moet leren kleiner, slimmer en dichter op het werk.
Wat werkt dan wel, zonder dat het een trainingscircus wordt?
Kies één concrete vaardigheid die de komende weken het meeste verschil maakt. Niet “digitaal vaardiger”, maar bijvoorbeeld “in het ECD sneller en eenduidiger rapporteren” of “de nieuwe triage werkwijze consequent gebruiken”.
Maak er een vast ritme van. Korte oefenmomenten in bestaande overleggen, vijf minuten aan het einde van de dienst, een buddy die meekijkt bij een echte casus.
En maak het veilig. Niet soft, wel volwassen. Je normaliseert dat iets nieuws in het begin stroef is, en je bespreekt wat er in de praktijk wringt zonder dat iemand daarop wordt afgerekend.
Strategisch opleiden zonder extra werkdruk
Ook strategisch opleiden is een term die je nu veel ziet. Mijn advies is om die insteek scherp te houden: strategisch opleiden is pas strategisch als het leidt tot aantoonbaar ander gedrag op de werkvloer. Anders heb je vooral administratie, opleidingsuren en frustratie.
Een andere blik op “skills”
Nog een perspectief dat veel organisaties helpt: kijk breder naar skills dan diploma’s en functietitels. In de zorg groeit de aandacht voor een skillsgerichte benadering, juist omdat tekorten en veranderingen vragen om slimmer inzetten, ontwikkelen en behouden van mensen.
Dat maakt het gesprek concreter. Niet “wie kan dit allemaal niet”, maar “welke vaardigheden hebben we nodig, wie heeft ze al, en hoe maken we die overdraagbaar in het team”.
TC2 Teamscan
Wil je in één keer scherp krijgen waar het bij jullie hapert: vaardigheden, werkdruk, prioriteiten, leerklimaat, digitale adoptie of teamafspraken?
Vraag de TC2 Teamscan aan.
Je krijgt een helder beeld van de grootste blokkades én een praktisch advies voor de eerste drie stappen die wél haalbaar zijn in een druk zorgteam.
Veelgestelde vragen over skills gap:
Wat betekent “skills gap” in zorg en welzijn?
Een skills gap is het verschil tussen wat een team nú kan en wat er nodig is om goede zorg te blijven leveren, zeker als werkwijzen, technologie of wetgeving veranderen. In de praktijk gaat het vaak niet alleen om kennis of digitale vaardigheden, maar ook om tijd, focus en duidelijke afspraken. Als leren geen plek krijgt in het werk, lijkt het alsof mensen niet mee kunnen, terwijl het systeem het leren gewoon niet faciliteert.
Hoe krijg je medewerkers mee in adoptie van een ECD of EPD?
Adoptie lukt zelden met één training. Medewerkers hebben vooral behoefte aan oefenen in echte situaties, met korte uitleg op het moment dat het nodig is. Het helpt als je één werkafspraak tegelijk aanscherpt, bijvoorbeeld eenduidig rapporteren of een vaste route voor registraties. Maak ruimte om vragen te stellen zonder oordeel, en organiseer laagdrempelige ondersteuning, zoals een digicoach of buddy die meeloopt bij lastige stappen.
Wat is een lerende organisatie en hoe ziet dat eruit in een zorgteam?
Een lerende organisatie is een organisatie die structureel beter wordt doordat teams reflecteren, bijsturen en nieuwe werkwijzen borgen. In een zorgteam zie je dat terug in een vast ritme van klein verbeteren. Niet alleen praten over wat er misging, maar ook afspreken wat je morgen anders doet, wie dat test en wanneer je evalueert. Het doel is dat verbeteren onderdeel wordt van het werk, niet een project naast het werk.
Hoe combineer je leren met werkdruk en roosterproblemen?
Door leren niet extra te maken, maar kleiner en slimmer. Kies één vaardigheid die direct helpt in het dagelijks werk en oefen die in korte momenten, gekoppeld aan echte situaties. Als je leren te groot maakt, verdwijnt het in de drukte. Als je het te vrijblijvend maakt, zakt het weg. De oplossing zit meestal in een duidelijk ritme, een haalbare focus en leiderschap dat obstakels actief wegneemt, zoals te veel prioriteiten of onduidelijke verwachtingen.
Wat levert een Teamscan op voor HR, directie en teammanagers?
Een goede Teamscan maakt zichtbaar waar het werkelijk schuurt: gaat het om vaardigheden, om motivatie, om digitale adoptie, om teamafspraken, of om de randvoorwaarden zoals tijd en sturing. Dat voorkomt dat je meteen naar “meer training” grijpt terwijl het probleem ergens anders zit. Je krijgt een praktisch startpunt met concrete verbeterstappen, passend bij de realiteit van zorg en welzijn, en eventueel ook input voor strategisch opleiden en ontwikkelbeleid.
Bronnen en onderbouwing:
- AZW Programma. (2024, 30 april).
Wat vinden werknemers van scholing en ontwikkeling in zorg en welzijn? Longread. https://www.azwinfo.nl/longread/wat-vinden-werknemers-van-scholing-en-ontwikkeling-in-zorg-en-welzijn/ (PDF: https://www.azwinfo.nl/app/uploads/2024/05/Longread-scholing-en-ontwikkeling.pdf)
- Digivaardig in de Zorg. (z.d.).
Digivaardig in de zorg (kennissite). https://www.digivaardigindezorg.nl/
- Arbeidsmarkt Gehandicaptenzorg (StAG). (z.d.).
Digivaardig in de Zorg (projectpagina). https://www.arbeidsmarktgehandicaptenzorg.nl/project/digivaardig-in-de-zorg/
- Vilans. (2025, 26 juni). Lerende en innoverende organisaties.
https://www.vilans.nl/wat-doen-we/projecten/lerende-innoverende-organisaties - Vilans. (2025, 15 mei). Dimensie 2: Changing the business & running the business. https://www.vilans.nl/wat-doen-we/projecten/lerende-innoverende-organisaties/changing-business-running-business
- RegioPlus. (2025, 16 oktober).
Subsidie Strategisch opleiden in zorg en welzijn (SO-ZenW). https://regioplus.nl/subsidie-strategisch-opleiden-in-zorg-en-welzijn/
- UWV. (2025, 21 oktober).
Breder kijken naar skills in de zorg (publicatie, PDF). https://www.uwv.nl/assets-kai/files/d1ccabad-818c-45ee-a897-7b265250c3c6/Breder-kijken-naar-skills-in-de-zorg.pdf
