Leiderschap onder druk: angst, werkstress en grenzen stellen

Leiderschap onder druk

Hoe angst, werkstress en verkeerd begrepen veiligheid teams en werkgeluk ondermijnen

Leiderschap speelt een cruciale rol in werkgeluk en teamdynamiek. Toch zien we in steeds meer organisaties dat teamleiders moeite hebben om richting te geven en grenzen te stellen. Niet uit onwil of onkunde, maar omdat leiderschap steeds vaker plaatsvindt onder hoge druk.

In het blog Waarom zoveel teamleiders niet meer begrenzen – en waarom dat niemand helpt beschreven we hoe dit er in de praktijk uitziet: goede bedoelingen, maar onduidelijke afspraken, verschuivende verantwoordelijkheden en toenemende werkstress in teams. In dit kennisartikel verdiepen we deze dynamiek en kijken we specifiek naar leiderschap onder stress.

Angst als onderschatte factor in leiderschap

Wat in veel organisaties nauwelijks expliciet wordt besproken, is de rol van angst bij leidinggevenden. Niet angst in klinische zin, maar sociale en professionele angst:

• angst voor ziekmeldingen en uitval
• angst voor verloop in tijden van personeelstekort
• angst voor conflicten of escalatie
• angst om als ‘te streng’ of ‘onmenselijk’ te worden gezien

Deze angst ontstaat niet los van de context. Ze is het gevolg van structurele werkdruk, hoge verantwoordelijkheden en een cultuur waarin leiders vaak eindverantwoordelijk worden gehouden voor het welzijn van hun team, zonder dat daar altijd voldoende mandaat of steun tegenover staat.

Wat werkstress doet met leiderschap en besluitvorming

Uit onderzoek hebben we geleerd hoe langdurige stress het denkvermogen beïnvloedt. Onder chronische stress neemt het vermogen om rationele afwegingen te maken af en wordt gedrag meer gestuurd door het vermijden van dreiging.

Bij leidinggevenden uit zich dat in:

• besluitvorming uitstellen
• moeilijke gesprekken vermijden
• grenzen verzachten “om de rust te bewaren”

Dit gedrag wordt vaak gezien als zwak leiderschap. In werkelijkheid is het stressgedreven gedrag binnen een systeem dat continu alertheid vraagt.

Coachend leiderschap zonder kaders vergroot werkstress

Coachend leiderschap is de afgelopen jaren sterk gepromoot als manier om werkgeluk en eigenaarschap te vergroten. In de praktijk zien we echter dat louter coachend leiderschap zonder duidelijke kaders leidt tot:

• rolonduidelijkheid
• afnemend respect voor positie en verantwoordelijkheid
• toenemende spanning in teams

Wanneer alles bespreekbaar is, maar niets wordt vastgezet, ontstaat onzekerheid. En onzekerheid is een belangrijke bron van werkstress. Dit sluit aan bij ons artikel: Van werkgeluk naar werkvermogen. Energie lekt weg wanneer werk psychologisch open blijft, niet alleen door taken, maar ook door onduidelijke besluitvorming.

Psychologische veiligheid vraagt duidelijkheid

Psychologische veiligheid wordt te vaak geïnterpreteerd als: conflicten vermijden, niemand teleurstellen en maximale ruimte geven. Wetenschappelijk gezien is dat een onvolledig beeld want psychologische veiligheid ontstaat juist door: voorspelbaarheid, consistent leiderschap en heldere verwachtingen.

Wanneer medewerkers weten waar ze aan toe zijn, daalt de mentale belasting. Het brein hoeft minder te anticiperen en te interpreteren. Dat verlaagt stress en vergroot samenwerking en verantwoordelijkheid.

In teams waar grenzen ontbreken, zien we het tegenovergestelde:

• afspraken worden verschillend geïnterpreteerd
• verantwoordelijkheden verschuiven
• gedrag blijft onbesproken

Dat ondermijnt veiligheid, ook al zijn de intenties goed.

De middenlaag onder druk: buffer én risicogroep

Teamleiders vormen de schakel tussen organisatie en uitvoering. In veel organisaties fungeren zij als buffer: zij vangen onduidelijke besluiten op, sussen spanningen in teams en ze compenseren tekorten in capaciteit of structuur

Deze bufferfunctie maakt de middenlaag cruciaal, maar ook kwetsbaar. Wanneer begrenzen structureel wordt vermeden, stapelt de werkstress zich hier op. Uitval van teamleiders is dan geen incident, maar een voorspelbaar gevolg.

Zoals in het blog beschreven, wordt bij uitval vaak zichtbaar wat al langer speelde: ongedekte beloften, onduidelijke afspraken en teams die verantwoordelijkheid ontwijken omdat niemand die expliciet bewaakt.

Van angstgedreven leiderschap naar gedragen structuur

Bij TC2 kijken we daarom niet alleen naar leiderschapsstijl, maar naar de context waarin leiderschap moet functioneren. Angst verdwijnt niet door meer empathie of betere communicatie alleen, maar door structuur.

Onze aanpak richt zich op:

• het expliciteren van rollen, taken en verantwoordelijkheden
• het herijken van afspraken die niet (meer) passen
• het bespreekbaar maken én opvolgen van gedrag
• het ondersteunen van formele én informele leiders in het bewaken van kaders

Wanneer structuur terugkomt, verschuift leiderschap van compenseren naar richten. Teams krijgen duidelijkheid, leiders krijgen ruimte en werkdruk wordt beheersbaar.

Conclusie: leiderschap floreert bij helderheid

Leiderschap onder druk vraagt om een herijking van wat goed leiderschap is. Niet meer nabijheid zonder kaders, maar duidelijke, gedragen structuur waarin teams kunnen functioneren zonder voortdurende spanning.

Zoals ook in kennisartikel 1 en het blog is onderbouwd: werkgeluk volgt uit werkbaarheid. En werkbaarheid ontstaat wanneer energie, verantwoordelijkheid en begrenzing expliciet worden georganiseerd — door leiders én door organisaties.

Herken je deze dynamiek in jouw organisatie?

In een vrijblijvend online consult brengen we samen in kaart waar angst, werkstress en onduidelijke kaders het leiderschap onder druk zetten — en hoe structuur en rust kunnen worden hersteld.